Yazım, Kara Yazım -6

CNN Türk’ün 5 Şubat 2018 günkü bültenlerinde yayımlanan bir otomotiv / vergi haberinin ekrana yazılan başlığı: “Hurda teşviği geliyor” Aynı kanalın ertesi günkü bültenlerinde de -ilgililerini kimse uyarmamış olmalı ki- yazım yanlışı aynen yineleniyor: “Hurda teşviği trafik kazalarını azaltır” İsteklendirme, özendirme, demek olan Arapça kökenli “teşvik”in son sesi ‘k’, sözcük[…]

Yazının Devamı

Yazım, Kara Yazım -5

Türkçe sözvarlığımızın önemli bir bölümünü, “yansıma” (Fr. onomatopée) sözcükleri yani ‘doğadan, doğrudan aktardığımız sesleri yansıtan’ sözcükler oluşturur. Örneğin, köpeğin ‘hav hav’ sesi çıkarmasına, “havlamak”; yağmur öncesi yüksek elektrik yüklü bulutların çarpışmasıyla çıkan ‘gürrr’ sesine, “gök gürültüsü”; sesin evimize ulaştığı anda camlarımızdaki ‘zangırrr’ diye titreşmesine, “zangırdama” dememiz gibi… 28 Ocak 2018[…]

Yazının Devamı

Yazım, Kara Yazım -4

Türk Silahlı Kuvvetlerinin Afrin Harekâtı nedeniyle haberlerde en sık karşımıza çıkan dil yanlışı: – Teröristlerin geçiş güzergahında… Yineleyelim; dilimize Farsçadan giren “güzergâh”, ‘yolüstü uğranan, geçilen yer’ demek. Dolayısıyla ‘geçiş‘ tamlayanı gereksiz; “teröristlerin güzergâhı” dememiz yeterli. Bu arada, Doğu kökenli olduğu ve ‘ince g’ içerdiği için “güzergâh” sözcüğünde  ‘g’yi izleyen ‘a’nın[…]

Yazının Devamı

Yazım, Kara Yazım -3

Türkçe Dilbilgisinde, ‘bir sözcüğün içinde birbirini izleyen iki ünsüz harfe yer değiştirterek’ yapılan dil yanlışına “göçüşme” (metatez) denir. Şöyle: Çölmek (çömlek), yanlız (yalnız), ukranya (Ukrayna), arabeks (arabesk)… Aynı sözcük içinde ‘birbirini izlemeyen iki ünlü harfin yer değiştirdiği’ yazım yanlışına ise rastlamamıştık. Şimdi, buna da tanık olduk. Halk TV’nin 1 Şubat[…]

Yazının Devamı

Yazım, Kara Yazım -2

‘Yabancı’ ya da ‘Türkçeleşmiş yabancı’ sözcüklerin Türkçe yazımına, çoğumuz yabancıyız! Geçen haftalarda, Halk TV’ye sık sık bağlanıp ülkesindeki rejim karşıtı ve yandaşı gösterileri anlatan İranlı meslektaşımızın adı ekrana hep şöyle yazıldı: “Savash Porgham” Bu köşede defalarca anımsattık; Latin Abecesi dışındaki abeceleri kullanan uluslara ait özel adlar, dilimizdeki okunuşuna göre yazılır.[…]

Yazının Devamı

Yazım, Kara Yazım -1

Yahya Kemal, toplumca ‘doğru ve güzel Türkçe’ konuşup yazabilmemiz için şu umuda bel bağlamıştı: “İmlamız, lisanımız düzelince lisanımız da kafamız düzelince düzelecek; çünkü, o da ancak onlar kadar bozuktur, fazla değil!” Üstadın tanısının doğruluğuna kuşku yok da umutlarının şimdilik boşa çıktığı bir gerçek. Geldiğimiz noktada, toplumca kafamız çok bozuk. Freedom[…]

Yazının Devamı

'Hak İhlaline Son' Çağrısı

Amerikalı ile Rus, arkadaş olmuşlar. Rus, Moskova metrosunu öve öve bitiremiyormuş. Günün birinde, Amerikalının yolu Moskova’ya düşmüş. İki arkadaş buluşup metro trenine binmişler. On dakika sonra elektrikler kesilmiş. Amerikalı, Rus’a takılmış: – Anlatırken yere göğe sığdıramadığın metronuz bu mu? Alı al, moru mor Rus, savunma çaresizliği içinde ne dese beğenirsiniz:[…]

Yazının Devamı

İki Sevgi İnsanına Veda

Geçen cuma günü, biri tiyatro – sinema, öteki mimarlık ve basın yayın dünyasının iki ünlüsünü yitirdik; Münir Özkul ve Aydın Boysan’ı. İkisi de olup bitenleri alacakaranlık kuşağı ürpertisi içinde izlediğimiz günümüz Türkiye’sinin, siyah egemen resim paletindeki en canlı, en parlak renklerdendi. Özkul, bir bakıma şanslıydı; 2003 yılından beri ‘demans’ hastası[…]

Yazının Devamı

Kazı Kaybet Çalış Kazan

Sabahattin Kudret Aksal’ın “Kahvede Şenlik Var” oyunundan bir replik: “Bütün güzel yerlere, dik bir yokuş tırmanılarak (…) ulaşılır bayım!” Yılbaşı öncesi Eminönü’nde sabahın köründe, devasa ‘S’ harfi çizen piyango bileti kuyruklarını görünce ilkin ‘umut dünyası’ dedik! Hemen ardından ise kafamızdan şu düşünceler geçti: Evet, milletimizin işsizlikten kırıldığı bir gerçek. Ama,[…]

Yazının Devamı

Merhaba 2018!

Bu satırları, 2017’nin son haftasına girerken yazıyoruz. BM‘ye göre, dünya nüfusu 7,6 milyarı buldu. Yaşlı gezegenimizde hayatı, flüt kadehten şampanya yudumlar gibi ağız tadıyla yaşayanlar da var… Spielberg’in ünlü filmindeki dikenli tellere dolanmış “Savaş Atı” (2011) örneği, kurtulmak için çırpındığı her an acısı katmerlenenler de. Bu dünyanın adaleti yok, söylemi[…]

Yazının Devamı

AYM'den Habere Özgürlük

TGS’den 6 Aralık 2017 günü yapılan açıklamaya göre, 146 gazeteci ve medya çalışanımız demir parmaklıkların ardında. “Gazetecilik Suç Değildir” sloganıyla tek ses, tek yürek olarak karşı çıktığımız bu ayıp, ‘halkın haber alma hakkının ihlali’ anlamına da geliyor. Anayasa Mahkemesi (AYM), geçen haftaki bir kararıyla, ülkemizde basın özgürlüğünün sağlanabilmesine ilişkin umutları[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -12

“Sempati”, dilimize Fransızcadan geçen bir sözcük. TDK’ya göre, ‘sıcakkanlılık’ demek. Din adına en vahşi cinayetleri işleyebilen; çocuk yaştaki kızları kaçırıp topluca tecavüz eden, hâttâ satan IŞİD terör örgütüyle “sempati” sözcüğü yan yana kullanılabilir mi? Kullanılabiliyor. ABD merkezli araştırma şirketi PEW’in 2015 Kasım’ında yaptığı anketin sonuçlarına göre, “Türkiye’de IŞİD’e ‘sempati’ duyanların[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -11

Mesleğimizde, müthiş cevherler ortaya çıkmaya başladı! Örneğin; TRT Haber ekranında, 4 Aralık günü bir gazeteci, Kılıçdaroğlu’nun ‘beden dili’ni yorumladı; CHP liderinin ‘yalan söyleme eğitimi’ almış olduğunu söyledi. İlk anda ‘tersinleme’ (ironi) yapıyor olabilir mi? diye düşündük ama arkadaşın yüz ifadesi gayet ciddiydi. İzlencenin, TRT’de sayıları her gün artan, hidayete ‘ermiş’[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -10

Türk dili açısından, 25 Kasım 1893 tarihinin özel bir önemi var. Danimarkalı bilim insanı Prof. Wilhelm Thomsen, günümüzden 124 yıl önce Orhun Yazıtları’nı okumayı başarmış. Türkçemizin sekizinci yüzyılda bile yazınsal (edebî) değeri olduğunu gösteren yazıtlarda; Thomsen’in ilk okuduğu sözcüklerden ikisi, “Tengri” (Tanrı) ve “Kök Tengri”ydi (Gök Tanrı). İçişleri Bakanlığımız, bu[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -9

Türkiye’nin dört bir yanındaki tarım ve orman alanlarından yükselen çığlıkların ardı arkası kesilmiyor. Son olarak İzmir’in Seferihisar Belediye Başkanı Tunç Soyer, ilçede 17 – 19 Kasım arasında düzenlenen 18. Geleneksel Mandalina Şenliği’nde isyanını dile getirdi. Seferihisar’dan, CNN Türk’ün canlı yayınına bağlanan kadın muhabir, şu ilginç sunuşla söze girdi: – Neşeli[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -8

Temel, çok başarılı bir öğrenciymiş. Üniversiteyi bitirdikten sonra Cambridge’te master, Oksford’da doktora yapıp yurda dönmüş. Yakınları, “Herhâlde eğitim hayatına noktayı koymuşsundur.” demişler. Temel, “Hayır!” demiş; “Tibet’e gideceğim”. “Niçin?” “Yaşamın gizlerini öğrenmek için.” Ve, Tibet’teki bir manastırda Budist rahiplerle birkaç yıl geçirdikten sonra geri gelmiş. “Nasıl? Hayatın sırlarını öğrendin mi?” diye[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -7

Haber ve yorumlarımızda, okur / izleyici / dinleyiciyi ikircikte bırakacak olumlama – olumsuzlama, anlam belirsizliği, ussal değer vurgusu… yanlışlarından kaçınmalıyız. Ekrana çok yakışan başarılı sunucu Ece Zereycan, 23 Eylül’de Tele -1′de; Suriyeli bir anne – kızın öldürülmesini ‘ülkemizde can güvenliğinin yeterli olmayışına’ bağlarken şöyle dedi: – Güvensizliği ‘sağlayan’ haberlerden biri…[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -6

Varlığını, Türk halkı olarak tıkır tıkır ödediğimiz vergilere borçlu olan devlet kanalı TRT’ye, yalnızca elektrik faturalarımızdan her yıl yüz milyonlarca lira kesinti yapılıyor. Buna karşılık TRT’den de yayınlarıyla halka olan yükümlülüklerini yerine getirmesini istemek, safdillik sayılmamalı. 2954 Sayılı Türkiye Radyo Televizyon Yasası’nın 9. Maddesi ile, TRT’ye yüklenen görevleri anımsatalım: “-[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -5

“Ezgi”;  bir anlamıyla ‘kulağa hoş gelen ses ya da söz dizisi’dir. Konuşurken hepimiz bir tür ‘beste’ yaparız. Dudak, dil, damak uzamı, yanaklar, alt çeneden oluşan konuşma organlarımız; birer çalgı gibidir. Bu organları topluca, doğru çalıştırabilmek, boğazımızdan çıkan sese doğru biçim verebilmek, Tv sunucularının da olmazsa olmaz niteliğidir. AFERİN BESTE! 8[…]

Yazının Devamı

Baş 'Dil'le Tartılır -4

Fransız düşünür Buffon’un “Üslup yazarın ta kendisidir.” özdeyişi -uyak çekiciliğiyle karışık- genelleme yapılarak dilimize aktarılmış: “Üslub-ı beyan, aynıyla insan.” İstediğimiz kadar süslü sözcüklerle konuşup yazmaya özenelim, eğer ‘beyanımız’ kişiliğimize bol ya da dar geliyorsa ‘pespayelik’ aradan er geç sırıtır. (“Er geç”i bitişik yazarsak ‘erkek keçi’ ya da ‘erkek deve’ sırıtır!)[…]

Yazının Devamı