| Altı kişi, doğru Türkçeyi arıyor |
|
|
|
Hürriyet Gazetesi’nde yayımlanan bir haberin en az altı kişinin süzgecinden geçtiği duyurulunca, Pirandello’yu anımsadık. Bilindiği gibi, İtalyan romancı ve tiyatro yazarı, "Altı Kişi Yazarını Arıyor" piyesiyle ünlü. Hürriyet okurlarından Güçlü Aydoğdu da bizim bu köşede zaman zaman konu ettiğimiz gibi, gazetede "en az altı kişinin elinden geçen" haberlere takılmış. Aydoğdu, 6 Aralık 2004 günkü gazetenin "Okur Temsilcisi" sayfasına şu yazıyı göndermiş: "23 Kasım 2004 tarihli gazetenizde ‘Texaslı Kadını Deli Dana mı Öldürdü?’ başlıklı haberiniz beni oldukça şaşırttı. Bir dönem belli bir azınlık tarafından Türkçe’ye sokulmak istenen ‘x’ harfinin kullanımını destekleyen görünümdeki bu haberi Hürriyet Gazetesi’ne yakıştıramadım. Spor sayfalarında zaman zaman insanların söylemiş oldukları sözlerin tırnak yerine parantez içine alındığını görüyorum, bu da bende kuşku oluşturuyor. Oysa köşenizde, bir haberin gazetede yayınlanmadan önce en az 6 kişinin elinden geçtiğini okumuştum. Lütfen Hürriyet Gazetesi’ne yakışacak şekilde biraz daha dikkat edin, biraz daha özen gösterin". Hürriyet okurunun bu uyarısına aynı köşede, "Temsilcinin Notu" başlığıyla şu yanıt verildi: Düzeltme Şefi Recep Coşkun, "Kural olarak özel isimlerin kendine özgü yazımlarını değiştirmiyoruz. Nasıl Washington yazarken normal "V" ile değil "W" ile yazıyorsak, Texas’ı da orijinalinde olduğu gibi "x"li yazıyoruz" dedi. DÜZELTMENİN DÜZELTMESİNİN DÜZELTMESİ! Hürriyet’ten yukarıda yaptığımız kısa alıntılarda upuzun bir dil yanlışları zinciri var. Bunları, özellikle genç gazetecilerin dikkatine sunuyoruz: 1- Hürriyet okuru, "Texaslı Kadını Deli Dana mı Öldürdü?" başlığına dikkat çekerken gazetesine biraz torpil yapmış; başlığın sonuna soru imi koymuş. Oysa Hürriyet, hemen hiçbir başlıkla noktalama imi kullanmadığı gibi, bu başlıkta da soru imi kullanmamıştı. 2- Eski Hürriyetçiler bilirler; 1970’li yıllarda bir okur gazeteye telefon edip "Hürriyet’i çok beğeniyorum ama bugünkü birinci sayfanızdaki bir başlıkla ‘ni çarpı on’ yazıyor, onu anlayamadım." demiş. Okurun (belki şaka belki ciddi olarak) sözünü ettiği, dönemin ABD Başkanı "Nixon"ın adının "x" harfiyle yazılışıymış. İşte, bu uyarı üzerine gazetede, yabancı özel adların içerdiği "x"ler de "ks" diye yazılmaya başlanmış. Ama, zaman içinde "ni çarpı on"a (!) dönüldüğünü görüyoruz. 3- Yazım (imlâ) kılavuzları, dilimize özgün yazılışıyla giren kimi yabancı özel adlardaki "x" harfinin de aynen korunmasını öngörüyor. Ancak, ABD’nin Teksas Eyaleti, dilimizde öteden beri "ks" harfleriyle yazılır. Yanlış anımsamıyorsak, birkaç yıl önce kapanan Tay Yayınları’nın halen piyasada satılan bir çizgi romanın adı da "Teksas"tır. Biz yine de Hürriyetçilerin yukarıdaki savunmasını geçerli sayıp bu sözcüğün "Texas" diye yazılabileceğini kabul ettik diyelim. Ama, söz konusu eyalette oturanları "Texaslı" diye yazamazsınız. Bakın, neden: "Kendi özgün yazımıyla yazılıp da ‘-li’ yapım eki getirilmiş yabancı kökenli sözcükler, kesme imiyle ayrılır. Örnekler: Bruxelles’li, Bordeaux’lu, Lille’li..." (Bk. Ana Yazım Kılavuzu, Adam Yayınları, 9. basım, Ekim 1994, sayfa 45) Bu kural gereği, "Texas’lı" diye yazmak zorundasınız. Ancak, bizce yine de doğru yazım "ks" harfleriyle yani "Teksaslı"dır. 4- Yukarıdaki düzeltmenin "Temsilcinin Notu" bölümünde, Düzeltme Şefi Recep Coşkun’un açıklaması tırnak içinde ("...") veriliyor. Ancak, tırnak içindeki tümcelerde vurgulanmak istenen harfler tekrar tırnak içine alınmış. Oysa, bunların "tek tırnak" içine alınması gerekiyor. Doğru örnek: "Ahmet, eşine ‘Ayşe, buraya gel!’ diye seslendi". Ayrıca, alıntı tümcesinin sonuna, gerekli noktalama imi konulur. Bu kural gereği, Düzeltme Şefi Recep Coşkun’un sözleri tırnak içinde verildikten sonra, "... yazıyoruz" yükleminin sonuna da –tırnaktan önce- nokta konulması gerekir; "... yazıyoruz." dedi. 5- Gazeteler önce halkın; sonra medya çalışanlarının; en son patronlarındır. Günümüzde kör kör parmağım gözüne bir "patron gazeteciliği"nin egemen olmasına karşın, hiç de azımsanmayacak sayıda okur gazetesine sahip çıkıyor. Bu, medyamızın geleceği açısından umut verici. Ancak gazeteci, okurun uyarılarını hangi ölçüde kale alıyor dersiniz? Sakın, okur mektubu köşeleri göstermelik mi? İşte, bu konuda ciddi bir gösterge olduğunu düşündüğümüz örnek: Yukarıda sözünü ettiğimiz okurun şu yakınmasını yineleyelim: "... Spor sayfalarında zaman zaman insanların söylemiş oldukları sözlerin tırnak yerine parantez içine alındığını görüyorum."... Okurun bu haklı dil uyarısından tam iki hafta sonra, 20 Aralık 2004 tarihli Hürriyet’in hem de birinci sayfasında yer alan bir haberdeki spota dikkat: "... Prof. Mardin, Akademi’nin bazı üyelerinin (dünyaya ayıp oluyor) demesine rağmen, üyeliğinin ikinci kez reddedildiğini belirtti". Haber tümcesindeki alıntının (dünyaya ayıp oluyor) yazımı yanlış. Hem de bir değil, tam üç kere yanlış. a) Bir tümcede alıntılar, ayraç (parantez) içine değil, tırnak içine alınır. b) Alıntı, ayrı bir tümce değeri taşıyorsa büyük harfle başlar. c) Tümce değeri taşıyan alıntının sonuna gerekli noklama imi konulur. Yukarıdaki spotta geçen alıntı tümcesi "... bazı üyelerinin ‘Dünyaya ayıp oluyor." demelerine rağmen..." biçiminde yazılmalıydı. Gazeteci, bilgi açısından okur / izleyicinin gerisine düşmüşse; hele hele okur / izleyicinin kendisine karşılıksız sunduğu bilgiden yararlanma erdemini bile gösteremiyorsa Bâbıâli’de "ni çarpı on"lara dönmekten çok daha ciddi tehlike çanları çalıyor demektir. (23/12/2004) |
| < Önceki | Sonraki > |
|---|